FRANZ SCHUBERT

Franz Schubert Là Ai?

Franz Peter Schubert (1797–1828) là nhà soạn nhạc vĩ đại người Áo, nhân vật gạch nối then chốt trong giai đoạn chuyển tiếp từ thời kỳ Cổ điển Vienna sang thời kỳ Lãng mạn thế kỷ XIX. Schubert sống và sáng tác trong thời khắc bản lề của lịch sử nghệ thuật phương Tây:

• Ông kế thừa toàn bộ cấu trúc hình thức sonata, giao hưởng và tứ tấu chuẩn mực từ Haydn, Mozart và Beethoven.

• Đồng thời, ông mở đường cho thẩm mỹ Lãng mạn khi đặt cảm xúc nội tâm, vẻ đẹp thi ca và tính trữ tình của giai điệu vào vị trí trung tâm của sáng tạo:

  • Cảm xúc cá nhân sâu kín và những rung động vi tế

  • Thi ca Lãng mạn Đức (Goethe, Schiller, Heine, Müller)

  • Hình tượng thiên nhiên kỳ vĩ và biểu tượng lữ khách (Der Wanderer)

  • Nỗi cô đơn, sự hoài niệm và những dự cảm về số phận

Đặc biệt, Schubert được tôn vinh là "Ông vua Ca khúc nghệ thuật" (König des Liedes), người đã nâng tầm thể loại Lied Đức trở thành một hình thức nghệ thuật hàn lâm đỉnh cao ngang hàng với giao hưởng và sonata.

Tuổi Thơ Và Gia Đình Của Schubert

Franz Peter Schubert sinh ngày 31 tháng 1 năm 1797 tại vùng ngoại ô Himmelpfortgrund (Vienna, Áo).

• Truyền thống giáo dục: Cha của ông – Franz Theodor Schubert – là một hiệu trưởng trường tiểu học nghiêm cẩn kiêm nghệ sĩ cello nghiệp dư. Gia đình Schubert thường xuyên tổ chức các buổi hòa tấu tứ tấu dây gia đình tại nhà, nơi Schubert đảm nhận bè viola.

• Bộc lộ năng khiếu sớm: Schubert nhanh chóng học thành thạo piano, violin và xướng âm. Năm 1808, nhờ giọng hát trong trẻo xuất sắc, ông trúng tuyển vào dàn hợp xướng Hoàng gia và theo học tại trường nội trú danh tiếng Stadtkonvikt.

• Nền tảng học thuật: Tại Stadtkonvikt, Schubert không chỉ chơi violin trong dàn nhạc học sinh mà còn tiếp cận toàn bộ các kiệt tác giao hưởng và tứ tấu của Haydn, Mozart và Beethoven, đặt nền móng vững chắc cho tư duy phối khí và hình thức âm nhạc của mình.

Schubert Và Antonio Salieri

Trong những năm tháng tại Stadtkonvikt, tài năng sáng tác vượt trội của Schubert đã thu hút sự chú ý của Antonio Salieri – nhạc trưởng cung đình hoàng gia Vienna danh tiếng.

• Salieri trực tiếp kèm cặp và giảng dạy riêng cho Schubert về lý thuyết hòa âm, đối âm phức điệu và nghệ thuật phổ nhạc thanh nhạc theo truyền thống kịch nghệ Ý từ năm 1812 đến 1817.

• Dưới sự dẫn dắt của Salieri, Schubert hoàn thiện kỹ thuật viết bè giọng chuẩn xác. Tuy nhiên, thay vì đi theo khuôn mẫu opera phong cách Ý truyền thống của thầy, Schubert đã rẽ sang một hướng đi độc bản: khai phá ngôn ngữ ca khúc nghệ thuật tiếng Đức (Lied), kết hợp giữa vẻ đẹp du dương và chiều sâu kịch tính của thi ca Lãng mạn.

Schubert Và Cuộc Đời Ngắn Ngủi

Một trong những điều kỳ diệu và xúc động nhất trong lịch sử âm nhạc là khối lượng di sản đồ sộ mà Schubert để lại trong một cuộc đời vỏn vẹn 31 năm:

• Schubert trút hơi thở cuối cùng vào ngày 19 tháng 11 năm 1828 tại Vienna (do biến chứng bệnh thương hàn và suy kiệt sức khỏe). Theo di nguyện, ông được an táng gần phần mộ của thần tượng Ludwig van Beethoven.

• Sức sáng tạo phi thường: Trong danh mục tác phẩm Deutsch (D.), Schubert để lại hơn 600 ca khúc nghệ thuật (Lieder), 9 bản giao hưởng, hàng chục bản sonata piano, các tổ khúc tứ tấu/ngũ tấu thính phòng và các bản thánh lễ đồ sộ.

• Số phận di sản: Khi còn sống, Schubert chủ yếu biểu diễn trong các buổi sinh hoạt nghệ thuật thân mật giữa bạn bè tri âm (thường gọi là Schubertiade). Phần lớn các kiệt tác quy mô lớn của ông – như Giao hưởng số 8 "Bỏ dở" hay Giao hưởng số 9 "Vĩ đại" – chỉ được phát hiện, công diễn và tôn vinh đúng tầm vóc nhiều năm sau khi ông qua đời nhờ công lao của Robert Schumann, Felix Mendelssohn và Franz Liszt.

Đặc Điểm Phong Cách Âm Nhạc Của Franz Schubert

Phong cách nghệ thuật của Schubert được nhận diện qua 4 trụ cột thẩm mỹ độc đáo:

1. Giai Điệu Giàu Tính Trữ Tình Tự Nhiên (Cantabile)

Schubert sở hữu khả năng tuôn trào những tuyến giai điệu đẹp mê đắm, trong sáng và cuốn hút một cách tự nhiên. Giai điệu của ông dù giản dị nhưng luôn ẩn chứa những bước lượn tinh tế, gắn kết hữu cơ với ngữ điệu của lời thơ.

2. Sự Hòa Quyện Giữa Thiên Nhiên Và Tâm Trạng Con Người

Ông là bậc thầy trong việc dùng âm thanh để vẽ nên bức tranh thiên nhiên biểu cảm: tiếng suối róc rách trong Die Forelle, tiếng guồng quay tơ dồn dập trong Gretchen am Spinnrade, hay tiếng vó ngựa trong đêm bão táp của Erlkönig. Thiên nhiên trong âm nhạc Schubert không phải là cảnh trí vô tri, mà là tấm gương phản chiếu nỗi cô đơn, tình yêu, tuyệt vọng và khát vọng của con người.

3. Hòa Âm Đột Phá Và Giàu Màu Sắc Biểu Cảm

Schubert đã thực hiện những bước cách mạng về hòa âm:

• Kỹ thuật chuyển đổi đột ngột giữa giọng Trưởng và Thứ song song (Major-Minor shift) tạo nên sự thay đổi cảm xúc tức thì từ tươi sáng sang u buồn.

• Sử dụng các bước chuyển điệu xa bất ngờ (bậc Ba - mediant modulation) làm phong phú bảng màu âm thanh.

4. Chiếc Cầu Nối Giữa Cổ Điển Và Lãng Mạn

Cấu trúc hình thức Cổ điển (Haydn, Mozart) + Tâm hồn, Thi ca & Hòa âm Lãng mạn +  Franz Schubert. Trong các bản giao hưởng và sonata, Schubert bảo lưu tính cân đối của hình thức Cổ điển nhưng lấp đầy bên trong bằng những giai điệu trữ tình tự sự kéo dài và những biến chuyển tâm lý đa tầng của thời kỳ Lãng mạn.

Nếu bạn đang tìm hiểu sâu về dòng chảy lịch sử âm nhạc phương Tây, có thể kết hợp bài viết này với bài “Ludwig Van Beethoven: Cuộc Đời, Sự Nghiệp Và Những Tác Phẩm Nổi Tiếng” để thấy rõ hơn bức tranh chuyển giao nghệ thuật vĩ đại vào đầu thế kỷ XIX.

Franz Schubert Và Cuộc Cách Mạng Thể Loại Lied

Trước thời Franz Schubert, ca khúc nghệ thuật Đức (Lied) chủ yếu mang tính chất giải trí thính phòng nhẹ nhàng với phần đệm bàn phím đơn giản, phụ thuộc hoàn toàn vào giai điệu ca sĩ. Schubert đã nâng tầm Lied trở thành một hình thức nghệ thuật hàn lâm đỉnh cao ngang hàng với giao hưởng và sonata:

• Tam giác nghệ thuật hoàn hảo: Kết hợp mật thiết giữa Ý niệm Thi ca + Giọng hát biểu cảm + Cây đàn Piano đối thoại bình đẳng.

• Cây đàn Piano có linh hồn: Phần đệm piano không còn đơn thuần là việc rải hợp âm giữ nhịp, mà trực tiếp tham gia khắc họa không gian, kịch tính và tâm lý nhân vật:

  • Mô phỏng tự nhiên: Tiếng róc rách của dòng suối (Die Forelle), tiếng gió rít trong đêm (Erlkönig), tiếng cối xay nước (Die schöne Müllerin).

  • Khắc họa chuyển động: Tiếng guồng quay tơ quay đều trong khắc khoải (Gretchen am Spinnrade), tiếng vó ngựa phi nước đại trong giông bão (Erlkönig).

  • Tâm lý kịch tính: Những hợp âm nghịch dồn dập biểu lộ nỗi kinh hoàng, sự hoảng loạn và bước chân nặng nề của người lữ khách cô độc (Winterreise).

Những Kiệt Tác Bất Hủ Của Franz Schubert

Kho tàng sáng tác của Schubert bao trùm từ những khúc ca thính phòng tinh tế đến các đại tác phẩm giao hưởng quy mô lớn:

1. Erlkönig, D. 328 (Vua Của Các Linh Hồn / Ma Chúa)

Kiệt tác thanh nhạc được sáng tác khi Schubert mới 18 tuổi, dựa trên bản ballad rùng rợn của đại thi hào Johann Wolfgang von Goethe.

Điểm phi thường của tác phẩm:

• Bè đệm Piano tốc độ cao: Chuỗi nốt liên ba móc đơn liên tục (octave triplets) mô phỏng tiếng vó ngựa phi điên cuồng trong đêm bão táp.

• 1 ca sĩ hóa thân 4 nhân vật: Nghệ sĩ biểu diễn phải chuyển đổi linh hoạt 4 màu sắc giọng, âm vực và biểu cảm:

  • Người dẫn chuyện: Khách quan, trung tính ở âm vực trung.

  • Người cha: Trầm ấm, trấn an, giọng trầm thấp.

  • Đứa con: Kinh hãi, hoảng loạn, cao độ ngày càng tăng dần lên cao trào.

  • Erlkönig: Thì thầm, ma mị, ngọt ngào dụ dỗ ở giọng nhẹ tênh.

2. Ellens Gesang III, D. 839 (“Ave Maria”)

Nguyên gốc là bài ca số 3 của nàng Ellen trong chu kỳ ca khúc phổ từ trường ca The Lady of the Lake của Sir Walter Scott. Với giai điệu thánh thiện, thanh khiết và êm dịu trên nền rải arpeggio tuyệt mỹ của đàn piano, tác phẩm sau này được ghép phổ biến với lời kinh Latinh Ave Maria và trở thành một trong những giai điệu thiêng liêng nhất của nhân loại.

3. Symphony No. 8 in B minor, D. 759 (“Unfinished” – Giao Hưởng Bỏ Dở)

Bản giao hưởng giọng Si thứ chỉ gồm 2 chương hoàn chỉnh (Allegro moderato và Andante con moto). Dù không hoàn tất cấu trúc 4 chương truyền thống, tác phẩm vẫn được xếp vào hàng kiệt tác giao hưởng vĩ đại nhất lịch sử:

• Mở đầu bằng chủ đề âm u, ma mị của bè contrabass và cello.

• Sự tương phản kịch tính giữa nét trữ tình mênh mang của bộ gỗ với những đợt bùng nổ âm thanh dữ dội của bộ kèn đồng.

4. Symphony No. 9 in C major, D. 944 (“Great” – Giao Hưởng Vĩ Đại)

Bản giao hưởng có quy mô đồ sộ bậc nhất của Schubert, được Robert Schumann ca ngợi bởi "độ dài thần thánh" (himmlische Länge). Tác phẩm thể hiện bước nhảy vọt trong tư duy kiến trúc âm thanh, khai triển các chủ đề rộng mở và kỹ thuật phối khí dày dặn, chứng minh Schubert là bậc thầy giao hưởng đích thực.

5. String Quintet in C major, D. 956 (Ngũ Tấu Dây Cung Đô Trưởng)

Được hoàn thành chỉ 2 tháng trước khi qua đời, tác phẩm được viết cho biên chế đặc biệt: 2 violin, 1 viola và 2 cello (thay vì 2 viola như thông thường). Bè cello thứ hai tăng cường độ trầm ấm và chiều sâu triết học, tạo nên một không gian thính phòng vừa bi tráng, vừa thanh thản lạ kỳ, đặc biệt là chương II (Adagio) huyền thoại.

6. Winterreise, D. 911 (Hành Trình Mùa Đông)

Đỉnh cao tột cùng của thể loại chu kỳ ca khúc (Song Cycle), gồm 24 bài hát phổ thơ Wilhelm Müller. Tác phẩm là thiên độc thoại nội tâm của một chàng trai lang thang giữa mùa đông băng giá sau mối tình tan vỡ:

• Bức tranh thiên nhiên mùa đông tuyết trắng, cây cối trơ trụi trở thành biểu tượng cho sự cô độc, tha hóa và mất mát của kiếp người.

• Bài ca kết thúc chu kỳ — Der Leiermann (Người quay đàn rong) — với bè piano mô phỏng tiếng đàn organ bấm tay đơn điệu, thê lương là một trong những trang nhạc ám ảnh nhất của chủ nghĩa Lãng mạn.

Bảng Tổng Hợp Kiệt Tác Tiêu Biểu Của Schubert

Schubert Và Văn Học: Cội Nguồn Cảm Hứng Vô Tận

Mối liên hệ giữa âm nhạc của Schubert và thi ca Đức thế kỷ XIX là sự giao thoa nghệ thuật mẫu mực:

• Johann Wolfgang von Goethe: Hơn 70 bài thơ của Goethe được Schubert phổ nhạc (Erlkönig, Gretchen am Spinnrade, Ganymed).

• Friedrich Schiller: Các bài thơ triết lý và tụng ca (Gruppe aus dem Tartarus, An die Freude).

• Wilhelm Müller: Tác giả của hai chu kỳ ca khúc vĩ đại nhất (Die schöne Müllerin và Winterreise).

• Heinrich Heine: Nguồn cảm hứng cho những ca khúc u uất, sâu sắc cuối đời trong tập Schwanengesang (Khúc ca thiên nga).

Schubert không "minh họa" câu chữ một cách máy móc; ông dùng âm thanh để giải mã những tầng ý nghĩa ẩn sâu bên dưới ngôn từ, biến mỗi bài thơ thành một vở kịch âm nhạc thu nhỏ trọn vẹn.

Franz Schubert Qua Đời Như Thế Nào?

Franz Peter Schubert trút hơi thở cuối cùng tại căn hộ của người anh trai Ferdinand ở Vienna vào ngày 19 tháng 11 năm 1828, khi mới tròn 31 tuổi.

• Nguyên nhân chính thức: Căn nguyên trực tiếp được ghi nhận là bệnh sốt thương hàn (typhoid fever), trong bối cảnh thể trạng của ông đã suy kiệt nghiêm trọng sau nhiều năm chống chọi với bệnh mãn tính.

• Tâm nguyện cuối cùng: Trước khi nhắm mắt, Schubert bày tỏ nguyện vọng tha thiết được an táng cạnh phần mộ của bậc tiền bối vĩ đại Ludwig van Beethoven tại nghĩa trang Währing (Vienna).

• Di sản trường tồn: Sự ra đi đột ngột ở tuổi 31 khiến người đời bàng hoàng trước sức sáng tạo phi thường của ông. Nhà thơ Franz Grillparzer đã viết nên câu văn bia bất hủ trên mộ phần Schubert:

  "Nghệ thuật âm nhạc nơi đây đã chôn cất một gia tài trù phú, nhưng còn chôn vùi những hy vọng lớn lao hơn gấp bội."

Di Sản Của Franz Schubert

Dù cuộc đời ngắn ngủi, Schubert đã để lại dấu ấn mang tính bản lề làm thay đổi diện mạo âm nhạc thế giới thế kỷ XIX:

• Đỉnh cao Lied Đức: Xác lập chuẩn mực tuyệt đối cho ca khúc nghệ thuật, chứng minh một tác phẩm thính phòng ngắn gọn vẫn có thể chứa đựng tầm vóc triết học và kịch tính ngang hàng với một bản giao hưởng lớn.

• Kho tàng Piano độc tấu: Hệ thống các bản Sonata, Impromptus và Moments Musicaux mang giai điệu bay bổng, trữ tình tự sự.

• Nghệ thuật Nhạc thính phòng: Các bản Tứ tấu dây (tiêu biểu là Death and the Maiden) và Ngũ tấu Piano (Trout Quintet), Ngũ tấu Dây đạt đến độ hoàn mỹ về kỹ thuật phức điệu và chiều sâu cảm xúc.

• Tư duy Giao hưởng mở rộng: Các bản Giao hưởng số 8 (Unfinished) và Giao hưởng số 9 (Great) mở đường trực tiếp cho phong cách giao hưởng Lãng mạn của Schumann, Brahms, Bruckner và Mahler.

Vì Sao Sinh Viên Âm Nhạc Nên Học Về Franz Schubert?

Đối với sinh viên âm nhạc hàn lâm và chuyên ngành Sư phạm Âm nhạc, Schubert là hình mẫu lý tưởng để nghiên cứu tiến trình chuyển dịch thẩm mỹ giữa hai thời đại:

• Phương pháp học Lịch sử Âm nhạc hệ thống:

  Bối cảnh thời đại →Tiểu sử → Đặc trưng phong cách → Thể loại cốt lõi→ Tác phẩm tiêu biểu→ Vị trí lịch sử

• Phân tích tác phẩm & Hòa âm: Nắm bắt kỹ thuật chuyển đổi điệu tính Trưởng – Thứ song song (Major-Minor shift), cách giải quyết các bậc hòa âm biến âm (chromaticism) và nghệ thuật phát triển giai điệu trên nền thơ.

• Kỹ năng đệm hát & Thanh nhạc: Hiểu cách xử lý bè đệm piano như một nhân vật kịch nghệ biết đối thoại, nâng đỡ và biểu cảm cùng giọng hát ca sĩ.

Duytieu Music – Đồng Hành Cùng Người Học Âm Nhạc

Nghiên cứu về các bậc thầy âm nhạc như Franz Schubert giúp người học xây dựng nền tảng tư duy thẩm mỹ sâu sắc, phục vụ trực tiếp cho các kỳ thi năng khiếu và con đường giảng dạy lâu dài.

Duytieu Music Education cung cấp hệ thống đào tạo chuyên sâu và đồng hành toàn diện cùng học viên:

• Luyện thi Sư phạm Âm nhạc

• Luyện thi Nhạc viện TP.HCM

• Nhạc lý & Tiết tấu từ cơ bản đến nâng cao

• Ký xướng âm, Cảm âm & Thẩm âm

• Hòa âm cổ điển & Phân tích tác phẩm

• Thanh nhạc & Ca khúc nghệ thuật (Lied)

• Piano (Cổ điển & Đệm hát), Guitar, Organ

• Lịch sử âm nhạc phương Tây

👉 Nếu bạn đang có mục tiêu thi tuyển vào ngành Sư phạm Âm nhạc hoặc Nhạc viện TP.HCM, hãy liên hệ Duytieu Music Education để được kiểm tra năng lực đầu vào và tư vấn lộ trình học tối ưu nhất.

Câu Hỏi Thường Gặp

Franz Schubert là ai?

Franz Schubert (1797–1828) là nhà soạn nhạc vĩ đại người Áo, được mệnh danh là "Ông vua Ca khúc nghệ thuật" (Lied) và là nhân vật gạch nối quan trọng giữa thời kỳ Cổ điển Vienna và Lãng mạn.

Franz Schubert thuộc thời kỳ âm nhạc nào?

Ông thuộc giai đoạn chuyển tiếp mang tính bản lề từ Cổ điển sang Lãng mạn vào đầu thế kỷ XIX.

Franz Schubert nổi tiếng nhất với thể loại nào?

Thể loại Lied (Ca khúc nghệ thuật Đức cho giọng hát và piano), với hơn 600 tác phẩm đỉnh cao.

Những tác phẩm nổi tiếng nhất của Schubert là gì?

Các kiệt tác tiêu biểu gồm: Erlkönig, Ave Maria, chu kỳ ca khúc Winterreise, Giao hưởng số 8 “Unfinished”, Giao hưởng số 9 “Great” và Ngũ tấu Dây cung Đô trưởng.

Franz Schubert sống bao nhiêu tuổi?

Schubert qua đời tại Vienna vào năm 1828 khi mới tròn 31 tuổi.

Schubert có ảnh hưởng như thế nào đến âm nhạc Lãng mạn?

Ông đã đưa cảm xúc nội tâm cá nhân, chất thơ, hòa âm biểu cảm và vẻ đẹp tự nhiên của giai điệu vào trung tâm của sáng tạo nghệ thuật, truyền cảm hứng trực tiếp cho Schumann, Liszt, Brahms và Mahler.

Kết Luận

Franz Schubert là một trong những hiện tượng kỳ diệu và xúc động nhất của lịch sử âm nhạc phương Tây. Dù cuộc đời chỉ kéo dài 31 năm ngắn ngủi, ông đã để lại một kho tàng di sản đồ sộ với hơn 600 ca khúc nghệ thuật bất hủ cùng các tác phẩm giao hưởng, thính phòng và piano mẫu mực. Bằng việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa cấu trúc hình thức Cổ điển với tâm hồn, thi ca và cảm xúc Lãng mạn, Schubert đã mở ra một kỷ nguyên mới cho nghệ thuật biểu đạt âm thanh. Đối với người học âm nhạc hôm nay, Schubert là bài học bất tận về sức sáng tạo thuần khiết và cách chuyển hóa những rung cảm sâu kín nhất của tâm hồn thành ngôn ngữ nghệ thuật trường tồn cùng thời gian.

THÔNG TIN LIÊN HỆ – ĐĂNG KÝ HỌC
𝐃𝐮𝐲𝐭𝐢𝐞𝐮 𝐌𝐮𝐬𝐢𝐜 𝐄𝐝𝐮𝐜𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧 – 𝐍𝐨̛𝐢 𝐂𝐚̂́𝐭 𝐂𝐚́𝐧𝐡 𝐔̛𝐨̛́𝐜 𝐌𝐨̛
Hotline: 0907 107 618
Fanpage: Duytieu Music
Địa chỉ:
- Cơ sở 1: MP7 Mizuki Park, Xã Bình Hưng, Hồ Chí Minh
- Cơ sở 2: 59 đường số 4, KDC Nguyên Sơn, Xã Bình Hưng, Hồ Chí Minh