Trường Độ Của Âm Thanh

TRƯỜNG ĐỘ CỦA ÂM THANH

(Nhạc lý căn bản – Nền tảng của tiết tấu và nhịp điệu trong âm nhạc)

MỞ ĐẦU

Nếu cao độ quyết định âm thanh cao hay thấp thì trường độ quyết định âm thanh dài hay ngắn trong thời gian. Trường độ là yếu tố giữ vai trò then chốt trong việc hình thành tiết tấu, nhịp điệu và cấu trúc thời gian của một tác phẩm âm nhạc.

Trong bất kỳ bản nhạc nào, sự sắp xếp có tổ chức giữa các trường độ khác nhau sẽ tạo nên các mô hình tiết tấu, từ đó hình thành nhịp điệu chung. Vì vậy, hiểu đúng và vững về trường độ là điều kiện bắt buộc đối với người học nhạc chuyên nghiệp.

1. KHÁI NIỆM TRƯỜNG ĐỘ CỦA ÂM THANH

Trường độ là độ dài – ngắn của âm thanh, phụ thuộc vào thời gian dao động của nguồn âm.
Trong âm nhạc, trường độ không tồn tại một cách ngẫu nhiên mà được chuẩn hóa thành hệ thống ký hiệu để có thể ghi chép, đọc và biểu diễn chính xác.

2. HỆ THỐNG KÝ HIỆU TRƯỜNG ĐỘ CƠ BẢN

2.1. Các nốt nhạc cơ bản

Hệ thống trường độ trong âm nhạc phương Tây được xây dựng theo nguyên tắc mỗi giá trị bằng một nửa giá trị liền trước:

• Nốt tròn: giá trị trường độ lớn nhất

• Nốt trắng: bằng 1/2 nốt tròn

• Nốt đen: bằng 1/2 nốt trắng

• Nốt móc đơn: bằng 1/2 nốt đen

• Nốt móc kép: bằng 1/2 nốt móc đơn

• Nốt móc ba, móc bốn: tiếp tục chia đôi

Trong thực tế âm nhạc, các nốt nhỏ hơn móc bốn hoặc lớn hơn nốt tròn rất ít dùng.

2.2. Quan hệ trường độ

Toàn bộ hệ thống trường độ có thể hình dung như một cây phân nhánh, trong đó mỗi nốt được chia thành hai nốt có giá trị bằng nhau ở cấp dưới.

3. LIÊN KẾT CÁC NỐT MÓC

Khi có hai hoặc nhiều nốt móc có cùng trường độ đứng cạnh nhau, người ta dùng vạch ngang nối đuôi thay cho móc rời.
Việc này giúp bản nhạc:

• Dễ đọc hơn

• Thể hiện rõ cấu trúc tiết tấu

• Thuận lợi cho người biểu diễn

4. DẤU LẶNG

Dấu lặng là ký hiệu chỉ sự ngừng vang của âm thanh, nhưng vẫn chiếm thời gian tương ứng với trường độ của nó.

Các dấu lặng tương ứng:

• Lặng tròn

• Lặng trắng

• Lặng đen

• Lặng đơn

• Lặng kép

• Lặng móc ba

Dấu lặng có thể:

• Đứng độc lập

• Tham gia kết nhóm trường độ

• Nằm trong chùm phân chia tự do

5. CÁC KÝ HIỆU BỔ SUNG ĐỂ TĂNG TRƯỜNG ĐỘ

5.1. Dấu nối (Tie)

Dấu nối là đường cong nối hai nốt cùng cao độ đứng cạnh nhau.
Trường độ của âm thanh được kéo dài bằng tổng trường độ của các nốt được nối.

5.2. Dấu chấm dôi

Dấu chấm dôi đặt bên phải nốt nhạc, làm tăng thêm 1/2 giá trị trường độ của chính nốt đó.

Ví dụ:

• Nốt đen chấm dôi = nốt đen + nốt móc đơn

5.3. Dấu chấm dôi kép

Dấu chấm dôi thứ hai tiếp tục tăng thêm 1/2 giá trị của dấu chấm dôi thứ nhất.

5.4. Dấu miễn nhịp (Fermata)

Dấu miễn nhịp cho phép kéo dài trường độ một cách tự do, tùy theo tính chất tác phẩm và ý đồ biểu diễn.
Dấu này có thể áp dụng cho nốt nhạc hoặc dấu lặng.

6. TRƯỜNG ĐỘ CƠ BẢN VÀ TRƯỜNG ĐỘ TỰ DO

6.1. Trường độ cơ bản

Là các giá trị chuẩn: nốt tròn, trắng, đen, móc…

6.2. Trường độ tự do

Là hình thức phân chia không theo quy tắc chia đôi, thường gặp trong:

• Chùm 2

• Chùm 3 (triplet)

• Chùm 4, 5, 6

Trong nhóm có dấu chấm dôi, cách phân chia trường độ cũng thay đổi tương ứng.
Chùm tự do có thể chứa cả dấu lặng.

7. TIẾT TẤU – TRỌNG ÂM – TIẾT NHỊP

• Tiết tấu: sự nối tiếp có tổ chức của các trường độ

• Trọng âm: âm vang lên mạnh hơn trong chu kỳ

• Phách: đơn vị thời gian trong tiết nhịp

  • Phách mạnh

  • Phách nhẹ

Sự lặp lại có tổ chức của các phách tạo thành tiết nhịp.

8. NHỊP – Ô NHỊP – SỐ CHỈ NHỊP

8.1. Số chỉ nhịp

Số chỉ nhịp gồm hai chữ số:

• Tử số: số phách trong một nhịp

• Mẫu số: giá trị trường độ của mỗi phách

8.2. Ô nhịp và vạch nhịp

• Các nhịp được phân cách bằng vạch nhịp

• Cuối tác phẩm dùng vạch nhịp đôi

8.3. Nhịp lấy đà

Nhịp lấy đà là nhịp không đủ số phách, thường xuất hiện ở đầu hoặc giữa tác phẩm.
Tổng phách của nhịp lấy đà và nhịp kết thúc luôn bằng một nhịp đầy đủ.

9. CÁC LOẠI NHỊP

9.1. Nhịp đơn

• Nhịp 1 phách, 2 phách, 3 phách

• Mỗi nhịp chỉ có một trọng âm chính

9.2. Nhịp phức

Được hình thành từ nhiều nhịp đơn cùng loại
Ví dụ: 4/4, 6/8, 9/8, 12/8

9.3. Nhịp hỗn hợp

Là sự kết hợp hai hoặc nhiều nhịp đơn khác nhau
Ví dụ: 5/4, 7/8
Trọng âm phân bố không đều

9.4. Nhịp biến đổi

Là nhịp thay đổi trong quá trình diễn biến tác phẩm:

• Có chu kỳ

• Không có chu kỳ

10. KẾT NHÓM TRƯỜNG ĐỘ

Kết nhóm trường độ là nguyên tắc liên kết các nốt trong từng phách hoặc từng nhịp sao cho:

• Phù hợp với cấu trúc loại nhịp

• Dễ đọc, dễ biểu diễn

• Thể hiện rõ trọng âm

Nguyên tắc này rất quan trọng trong luyện thi nhạc lý và ký xướng âm.

11. ĐẢO PHÁCH – NGHỊCH PHÁCH

• Đảo phách: âm bắt đầu ở phách nhẹ nhưng kéo dài sang phách mạnh

• Nghịch phách: trọng âm rơi vào phách yếu hoặc phần yếu của phách, thường dùng dấu lặng thay cho phách mạnh

Hai hiện tượng này tạo nên sự linh hoạt và sinh động trong tiết tấu.

12. CÁC DẤU NHẮC LẠI

• Vạch nhịp nhắc lại

• Ngoặc vuông lần 1 – lần 2

• Dấu Segno (𝄋)

Các dấu này giúp:

• Rút gọn bản nhạc

• Tránh ghi chép lặp lại

• Thể hiện cấu trúc tác phẩm rõ ràng

13. NHỊP ĐỘ (TEMPO)

Nhịp độ là tốc độ chuyển động của tiết tấu, thường được ghi bằng chữ ở đầu bản nhạc.

Các nhóm nhịp độ phổ biến (tiếng Ý):

• Chậm: Largo, Lento, Grave

• Vừa: Andante, Moderato, Allegretto

• Nhanh: Allegro, Vivace, Presto, Prestissimo

Nhịp độ không chỉ nói về tốc độ mà còn mang tính chất biểu cảm của tác phẩm.

KẾT LUẬN

Trường độ là nền móng của tiết tấu – nhịp điệu – cấu trúc thời gian trong âm nhạc. Nắm vững chương này giúp người học:

• Đọc nhạc chính xác

• Hiểu sâu nhịp – phách – tiết tấu

• Tránh sai sót khi biểu diễn

• Đáp ứng yêu cầu thi nhạc lý – ký xướng âm chuyên nghiệp

GIỚI THIỆU & PR TRUNG TÂM

Duytieu Music là trung tâm đào tạo âm nhạc bài bản – học thuật – định hướng luyện thi chuyên sâu.

Trung tâm chuyên:

• Luyện thi Trung cấp – Cao đẳng – Nhạc viện

• Nhạc lý – Ký xướng âm – Tiết tấu – Nhịp điệu

• Piano – Guitar – Sáo trúc – Thanh nhạc – Organ – Violin

Ưu điểm nổi bật:

• Giáo trình biên soạn riêng, đúng chuẩn đề thi

• Giảng viên nhiều kinh nghiệm luyện thi đậu cao

• Lộ trình cá nhân hóa theo từng học viên

• Học đúng – hiểu sâu – đi đường dài với âm nhạc

📞 Hotline: 0907 107 618
🌐 Website: https://duytieumusic.com
📍 Cơ sở: Bình Hưng – TP. Hồ Chí Minh

👉 Nếu bạn nghiêm túc theo đuổi con đường âm nhạc chuyên nghiệp,
Duytieu Music chính là nền tảng vững chắc để bạn bắt đầu.